Wat is jouw visie op web 2.0 en de overheid?

Wat betekent web 2.0 voor de overheid? Waar zitten de kansen en waar de risico’s? Wat gebeurt er al en waar liggen de vergezichten? De rijksoverheid reorganiseert, hoe gaan we werken aan overheid 2.0? Jouw ideeën en inzichten zijn daarbij nodig. Praat daarom mee in de discussie en bouw mee aan overheid 2.0.

In het kader van de Vernieuwing Rijksdienst wordt ook gekeken naar de ambtenaar 2.0. Er is door een werkgroepje een eerste visie geschreven over de gevolgen van web 2.0 voor de overheid. Maar deze discussie moet natuurlijk veel breder gevoerd worden. Dus lees verder en laat horen wat jouw visie is op web 2.0 en de overheid.

Drie discussies

Internet is ondertussen een integraal onderdeel geworden van de Nederlandse samenleving: bijna de gehele bevolking is aangesloten en internet is een platform geworden voor diensten, sociale contacten en samenwerking. Met de komst van web 2.0, het sociale en interactieve web, is het aantal mogelijkheden om via dit platform te communiceren en uit te wisselen sterk uitgebreid. Ook voor de overheid zijn de mogelijkheden om flexibeler, interactiever en transparanter te gaan werken groter geworden. Zowel binnen de eigen organisatie als naar buiten toe. Er zijn kansen om beter te gaan werken, om meer te doen met minder mensen. Hoe kan de overheid daar de komende tijd invulling aan gaan geven?

De gevolgen van web 2.0 manifesteren zich op drie terreinen die met elkaar samenhangen:

1. De relatie tussen burger en overheid;
2. De interne organisatie van de overheid;
3. De manier van werken van de ambtenaar.

Deze terreinen worden in de paragrafen hieronder verder uitgewerkt, de discussie wordt gevoerd op de netwerksite. Onder elke paragraaf vind je een link naar de desbetreffende discussie. Benieuwd naar je ideeën!

1. De relatie tussen burger en overheid

Nederlanders raken eraan gewend om hun administratie (bijv. belastingen, bankzaken) digitaal en via internet af te handelen. De overheid investeert veel om administratieve contacten met de overheid ook steeds meer te digitaliseren. Maar behalve voor administratieve contacten vinden burgers het ook steeds vaker normaal om meningen, kennis en informatie uit te wisselen via internet. Of om online samen te werken in persoonlijke (bijv. Marktplaats) of maatschappelijke (bijv. verenigingswerk) activiteiten. Ook bedrijven, overheden en andere organisaties zien steeds meer mogelijkheden om op die manier klanten, burgers en andere betrokkenen bij hun activiteiten te betrekken. Voor de overheid liggen deze veranderingen op drie terreinen:

• Het maatschappelijk debat: elke internetgebruiker heeft de mogelijkheid om zijn mening kenbaar te maken via diverse online kanalen en media. Dat biedt kansen in het opvangen van signalen uit de samenleving, maar hoe kunnen waardevolle bijdragen worden gefilterd aan al die megabytes die dagelijks online worden gezet? Daarnaast zijn er nieuwe media in opkomst als Geenstijl en YouTube en wordt het maatschappelijk debat harder en vluchtiger. De overheid moet nagaan hoe ze omgaat met al die meningen en met deze mediacratie. Tegelijkertijd kan de overheid een rol vervullen als leverancier van betrouwbare en objectieve informatie.

• Horizontalisering: web 2.0 heeft een versterkend effect op de horizontalisering in de samenleving en biedt kansen daardoor voor het versterken van de civil society. Daarbij is het ook mogelijk dat burgers of samenwerkingsverbanden taken van de overheid overnemen. Denk daarbij aan Fixmystreet.com in Groot-Brittannië en Waarneming.nl in Nederland. De overheid moet ook nadenken hoe sociale netwerken slim kunnen worden ingezet voor bijv. verrijking van beleid en publieke informatievoorziening. Hoe kunnen we web 2.0 benutten om verantwoordelijkheid te delen of zelfs uit te besteden?

• Participatie: betrekken van burgers bij de taken en processen van de overheid, bijv. bij beleidsvorming, toezicht en handhaving, maar ook open innovatie om ideeën uit de samenleving te oogsten. Web 2.0 biedt de kans om interactiever en omgevingsgerichter te werken. Een voorbeeld is de inzet van wiki’s bij de plannenmakerij voor een woonwijk in Smallingerland of politieonderzoeken.nl, dat burgers vraagt mee te werken aan … politieonderzoek.

Reageer: Hoe kijk jij aan tegen de gevolgen van web 2.0 voor de relatie tussen burger en overheid?

2. De interne organisatie van de overheid

Om als overheid in te kunnen spelen op die ontwikkelingen, erop te reageren en ze in te zetten om beter je werk te doen, zal ook de interne organisatie moeten veranderen. Daar komt bij dat ook bij de overheid nieuwe, jonge werknemers hun opwachting maken die zijn opgegroeid met een andere manier van werken. Welke mindset hebben managers en medewerkers nodig voor het nieuwe werken? Welke randvoorwaarden moeten ontwikkeld worden om ruimte te bieden aan die ontwikkelingen?

• Transparant: om burgers de mogelijkheid te geven om te participeren in of mee te werken aan de taken van de overheid is het nodig om inzicht te geven in de processen van de overheid en is behoefte aan kennis en informatie. Door meer informatie (documenten, databanken, etc.) openbaar te maken ontstaan nieuwe initiatieven in de samenleving en het transparant maken van processen geeft burgers de mogelijkheid om op het juiste moment aan te haken. Datzelfde geldt overigens nog sterker voor transparantie binnen de organisatie. Aan de andere kant is informatie soms lastig te beveiligen en de waarborg van veiligheid, betrouwbaarheid en privacy is dan ook een randvoorwaarde.

• Ruimte aan medewerkers: de wijze van besturen en leiding geven in de ambtenarij is nog sterk industrieel ingericht, met afgebakende taken en managers die daar zichtbaar controle willen uitoefenen. Kenniswerkers, aan wie je niet afziet of, waar en hoe ze aan het werk zijn, vereisen ruimte en vertrouwen om hun werk te kunnen doen. Medewerkers worden ondernemers, managers worden ondersteuners die het kader en de verwachte resultaten aangeven waarop de medewerker afgerekend wordt. De huidige werkwijze van de ambtenaar is nog veelal ‘one size fits all’. De organisatie moet keuzemogelijkheden aanbieden zodat medewerkers zelf een persoonlijker en gebruikersgerichte werkomgeving kunnen richten?

• Positie van de ambtenaar: de overheid is een politieke organisatie en de rol en het handelen van de ambtenaar in de buitenwereld is aan regels gebonden. In een organisatie die steeds meer online (net)werkt en interactie heeft met de samenleving worden die regels steeds knellender. Actief zijn op internet en daar als ambtenaar je rol vervullen legt veel verantwoordelijkheid bij de medewerker neer: immers, afstemmen in de lijn is niet altijd mogelijk en je verkondigt staatskundig gezien wel de mening van de minister. De organisatie dient duidelijkheid te geven over de professionele ruimte voor de ambtenaar om maatschappelijk betrokken en in alle openbaarheid samen te werken, te experimenteren en interactief op te treden.

Reageer: Hoe kijk jij aan tegen de gevolgen van web 2.0 voor de interne organisatie van de overheid?

3. De manier van werken van de ambtenaar

De kenmerken die TNO in het onderzoek ‘User generated state’ noemt voor de werkwijze van web 2.0 zijn open, sociaal en de gebruiker centraal. Dat geldt ook binnen de organisatie: er komen meer mogelijkheden voor medewerkers om zelf hun werk vorm te geven, maar er komt ook meer verantwoordelijkheid bij de medewerker te liggen.

• Empoweren van medewerkers: het ligt grotendeels bij de medewerkers om deze nieuwe manier van werken gestalte te gaan geven. Daarvoor moeten zij wel worden toegerust. Dat zit enerzijds in het aanleveren van de juiste instrumenten, maar met name ook in cursussen om kennis, competenties en e-vaardigheden te ontwikkelen en opleidingen over de gevolgen van web 2.0, over het gebruik van web 2.0 in het eigen werk en over de risico’s en valkuilen die daarbij komen kijken. Denk ook aan uitleg over informatiebeveiliging, archivering, instrumenten, houding, etc. De medewerker moet in staat worden gesteld om het beste uit zichzelf en zijn omgeving te halen om zijn taken uit te kunnen voeren en zijn doelen te bereiken.

• Werken in netwerken: ambtenaren maken deel uit van afdelingen en directies, maar hebben in hun werk vaak een nauwere relatie met mensen in hun netwerk die met hetzelfde onderwerp bezig zijn. Dat kunnen collega’s zijn van andere directies of ministeries, maar dat kunnen ook vertegenwoordigers zijn van maatschappelijke organisaties of actieve en betrokken burgers. Werken via netwerken gaat over afdelingsgrenzen heen en vereist daarom andere competenties en een andere manier van aansturen.

• Balans tussen werk en vrije tijd: In hoeverre ben je in dat digitale leven 24 uur per dag ambtenaar? Moet een ambtenaar in het digitale leven zich altijd doel- en zelfbewust op internet begeven in het volle besef dat hij/zij daar geen persoonlijke dingen kan schrijven over onderwerpen waar hij/zij zich beleidsmatig mee bezighoudt? In hoeverre druist die muilkorving van de digitale ambtenaar in tegen vrijheid van meningsuiting en zelfexpressie? En als ambtenaren altijd bereikbaar zijn en overal kunnen werken, hoe kunnen ze met een gevoel van controle hun eigen tijd inrichten, zonder zich te laten meeslepen in de ‘snel en altijd bereikbaar-terreur’? Hierover moet de overheid zich een mening vormen en daar bekendheid aan geven.

Reageer: Hoe kijk jij aan tegen de gevolgen van web 2.0 voor de manier van werken van de ambtenaar?

Vervolg

En wat gebeurt er dan met het resultaat met deze discussie? De volgende stap zal zijn een plan van aanpak te schrijven voor een interdepartementaal plan van aanpak Overheid 2.0 en Ambtenaar 2.0, als onderdeel van het programma Ambtenaar van de Toekomst. De opzet daarvan zal zijn om de ontwikkelingen op internet m.b.t. web 2.0 te vertalen naar het werk en de manier van werken van de overheid. Daarbij zal eraan worden gewerkt om:

1. overzicht en inzicht te geven in de onderzoeken die worden verricht over web 2.0 en de overheid: wat gebeurt er allemaal en hoe vertalen we dat naar de praktijk?
2. aandacht en bekendheid te creëren bij ambtenaren over de gevolgen en mogelijkheden van web 2.0 en wat ze ermee kunnen voor hun werk en het werken van de overheid;
3. voorbeelden van initiatieven en projecten in kaart te brengen van web 2.0 en de overheid, bijv. een online overzicht met etalageprojecten en best practices;
4. een netwerk op te zetten van mensen die mee willen denken over en werken aan overheid 2.0;
5. stimuleren en empoweren van medewerkers en organisatieonderdelen door middel van cursussen en opleidingen en door het geven van praktische ondersteuning en advies.

Maar dan moeten we eerst weten waar we heen gaan, dus eerst meepraten over de visie!

(Mogelijk) gerelateerde artikelen:

1. We kunnen jouw hulp gebruiken!
2. Heeft jouw organisatie al uitgangspunten voor online participatie van medewerkers?
3. Een tweede boek Ambtenaar 2.0 … met jouw hulp
4. Heroverweging 2.0: wat zijn jouw ideeën?
5. Verbeterdebuurt.nl is gestart. Doet jouw gemeente mee?

Getagged als: ambtenaar van de toekomst, visie, Web 2.0

{ 0 reacties }